با انتشار ترجمه‌هاى لاتينى كتاب‌هاى عربى در اروپا ، اندازهء مأمونى درجه ، يعنى 56 و 3 / 2 ميل نيز رواج يافت ؛ و همان گونه كه نويسندگان عربىزبان ، هنگام نقل كتاب‌هاى يونانى و سريانى به عربى متوجّه اختلاف ميل نشده و دچار اشتباهات عجيبى كه ذكر كردم شده بودند ، اروپاييانى نيز كه در قرن‌هاى چهاردهم و پانزدهم مسيحى متوجّه اختلاف ميل‌هاى خود با ميل عربى نشده بودند ، سخت در محاسبات خود دچار اشتباه شدند . و يكى از ايشان كريستوفورو كولومبا « 1 » مكتشف امريكا بود كه ، با فرض اينكه طول قوس يك درجه 56 ميل و 3 / 2 ميل ايتاليايى « 2 » است ، فاصلهء ميان سواحل غربى اروپا و سواحل شرقى آسيا را بسيار كمتر از آنچه واقعا بود حساب كرد ، و دور نيست كه اگر دچار چنين خطايى نشده بود ، شايد با آن كشتىهاى كوچك كه نمىتوانست توشه‌اى كافى براى چند ماه سفر دريايى با خود حمل كند ، به آن مسافرت خطير و شگفت‌انگيز نمىپرداخت كه سبب اكتشاف قارهء امريكا شد و عهد جديدى را گشود كه تأثير آن در احوال اجتماعى و اقتصادى نوع بشر از اندازه بيرون است . عجب اشتباهى بود كه اين همه خير و بركت بهرهء همهء جهانيان كرد ! نسل‌ها و قرن‌ها گذشت بىآنكه كسى در انديشهء تجديد اندازه‌گيرى دايرهء نصف النّهار برآيد ، و نخستين كسى كه در اروپا به اين كار آغاز كرد ، يكى از پزشكان پاريس بود به نام فرنل « 3 » ؛ وى در سال 1525 م به يكى از چرخ‌هاى درشكهء خود دستگاهى متّصل كرد كه شمارهء دورزدن‌هاى چرخ را در ضمن

--> ( 1 ) . Cristoforo Colombo - كريستوف كولومب . ( 2 ) . ميل ايتاليايى در آن زمان معادل 589 ، 1 متر و بنابراين 384 متر كوتاه‌تر از ميل عربى بوده است . و چون 10589 را در 3 / 2 56 ضرب كنيم طول قوس يك درجه مساوى 8 ، 710 ، 89 متر به‌دست‌مىآيد كه از آنچه مقصود نويسندگان عربىزبان بوده به اندازه 22 كيلومتر كمتر است . ( 3 ) . Jean Fernel